Nigdy nie budziła mojej sympatii. Począwszy od szkoły, gdzie na ścianie wisiały spore portrety pisarzy i poetów, Konopnicka w swoich groteskowych kapeluszach i sukniach zapiętych pod samą szyję była bardziej sztywna, niż panowie w garniturach.

W biografii pióra pani Magdaleny Grzebałkowskiej, do groteskowych kapeluszy dołącza groteskowe życie, które wówczas było zapewne całkiem zwyczajne.

Ówczesna prawie zwyczajność wyglądała tak: Po ślubie z wybranym przez ojca kandydatem, w ciągu siedmiu lat rodzi ośmioro dzieci. Przeżywa szóstka. W tej kwestii mąż okazał się niezwykle pracowity, w pozostałych – utrzymania rodziny – już taki nie był. Rozdawał chłopstwu co tam miał, leczył po swojemu. Maria widziała, że nic z tego nie będzie, ale rozwieść się – nigdy! Bo to wstyd dla kobiety. Za pozwoleniem męża wyprowadza się z dziećmi do ojca do Warszawy. Ciężko pracuje, by utrzymać siebie i potomstwo. Zdarza się, że wspiera finansowo męża, który uważa to za normalne.

Jedna z córek okazuje się psychicznie chora, umieszcza ją w szpitalu, ale później nie chce jej znać. Córka okazuje się kleptomanką, okrada tych, u których wynajmuje lokum. Prasa opisuje kolejne przypadki. Co za wstyd! W dodatku zachodzi w ciążę nie wiadomo z kim. Ani córki, ani wnuka poetka nie wpuszcza do domu. I tak przez lata.

Najmłodsza córka marzy o aktorstwie, kształci się w tym kierunku, finansowana przez matkę. Jest utalentowana, dyrektorzy teatrów chcą ją angażować. Córka się cieszy, matka cichcem pisze do dyrektorów, że w żadnym wypadku, bo to dla porządnej kobiety, a i jej rodziny wielki wstyd! Córka kariery nie robi. Nigdy się nie dowie, kto złamał jej życie…

Ciągłe przeprowadzki, długie wyjazdy zagraniczne, by leczyć chore gardło, potem serce. Życie z Marią Dulębianką, do której i o której mówi per: Pietrek. Kiedy umrą – Konopnicka pierwsza – Dulębiankę dołożą do jej grobu. Dzieci protestują, bo wstyd. Po kilku latach prochy Dulębianki trafią w inne miejsce.

Przeczytawszy, pomyślałam sobie: minęło sto lat, a obyczajowo – lata świetlne.

Nasi dziadkowie i rodzice nie opowiadali ani o swoim dzieciństwie, ani o młodości. O domach rodzinnych, podejściu do coraz liczniejszej gromadki dzieci, pracy, biedzie, głodzie. O niemożności dorobienia się czegokolwiek, bo wszystko szło na wykarmienie rodziny. Mieliśmy im za złe kolejne dzieci w drodze, protestowaliśmy: Po co wam tyle dzieci? mówiła kiedyś babcia, jedna z dziewiątki rodzeństwa. Wtedy myślała, że rodzice lekceważą ich uwagi, a oni po prostu nie mieli pojęcia o metodach zapobiegania.

Jej brat z kuzynostwem udał się di Ameryki, przedstawianej wówczas jako kraj mlekiem i miodem płynący i kto tylko chce pracować, zarobi kokosy. Zarobił, wrócił bez dolara. Mówił, że okradli go na statku. Kuzynostwo zostało na zawsze. Przysyłali paczki z pięknymi ciuchami.

Babciu, a ty chodziłaś przed ślubem na randki? spytałam kiedyś. Na co? Dziadek przyszedł do ojca i się dogadali, odpowiedziała, a ja dopiero z książki pani Joanny Kuciel-Frydryszak dowiedziałam się, że pomijanie zdania przyszłej żony w tej sprawie było normą.

OR przez lata trzymał w szafce na buty parę czarnych, skórzanych pantofli z klamrami zamiast sznurówek. Bardzo podobały mi się te buty, były kompletnie inne, niż te powszechnie noszone. Tyle, że nigdy nie widziałam, by OR w nich chodził. MR żartowała, że to buty kościołowe, a że OR do kościoła nie chodził… Tak, chodziło się na bosaka, nie zawsze miało się buty, a jak się je już miało, to na specjalne okazje.

Moja ulubiona ciotka urodziła się we Francji. Zawsze myślałam, że nie dość, iż jest wyjątkowa, to jeszcze przez tę Francję wyjątkowsza. Nie przyszło mi do głowy zapytać, dlaczego tam i po co wrócili do tej biedy. Z „Chłopek” dowiedziałam się, że jej rodzice wyjechali tam na kontrakt, żeby ratować się przed biedą, jak wtedy wielu.

I MR, która wielekroć powtarzała, że nie wyszła za tego Staszka, bo „zawsze chciała być panio”, a chłopak zamierzał zostać na wsi.

I tak od słowa do słowa, od opowieści do opowieści przypominałam sobie i zaczynałam wreszcie rozumieć rodzinne historie.

Ciągle szukam ścieżki do chociaż odrobiny zrozumienia społeczeństwa amerykańskiego, bo zaistniała moda na zrozumienie niezrozumiałego. Trzeba przyjąć zupełnie inne kryteria niż zwykle. Bo jak się rozumie cudze postępowanie, trudniej jest krytykować. Zamiast przyjąć rosyjski punkt widzenia na los jako niesterowalne fatum, wyrażane słowami Żyzn praklata i mieć z głowy. Myślałam, że pani Barbara Kingslover mi w tym pomoże, a słynny pas rdzy rozjaśni mentalne mroki. Doszły jednak kolejne niezrozumienia. Zagadka gwiazdowania członków szkolnych drużyn sportowych niezależnie od wyników w nauce, a nawet zgoda, że ci, którzy grają, zaliczenia poszczególnych przedmiotów przez nauczycieli mają z marszu. Możesz być głupi i niedouczony, jeśli strzelasz dla szkoły bramki, jesteś najlepszy. Ktoś musiałby mi pomóc rozwikłać ten supeł , gdyż w Polsce ten fenomen nie jest znany. jedynym powodem gwiazdowania jest nauka.

Kolejną zagadką jest powszechne narkotyzowanie się, a zaczynają już małe dzieci. Też zostawanie rodzicem zastępczym, by dzieciaki wykorzystywać do ciężkiej roboty na farmie i podbudowania finansów podupadającego gospodarstwa. Destrukcja jest na wyciągnięcie ręki. Przemoc, a na końcu śmierć.

To książka przygnębiająca i przerażająca, mimo, że tytułowy bohater jest mądrym człowiekiem i znajduje swoją ścieżkę w życiu.